dinsdag, juli 14, 2020

Corona en de zin van het leven

‘Want niets zal hetzelfde zijn als de mensheid deze les in nederigheid overwint.’ (Catharina getuigt in DS van 9/03/2020 over ‘liefde op afstand’)

Het heeft iets onwezenlijk: de natuur komt de jongste dagen tot volle bloei, alsof er niets gebeurt. Tegelijk komt uit diezelfde natuur een virus voort dat de hele wereld op zijn kop zet. Die dubbelzinnigheid van de natuur is een metafoor voor ons leven: de mooiste en de lelijkste dingen zitten in ons.

we hebben allemaal vooronderstellingen over het leven en die vallen bij een trauma in duigen.

We ervaren nu heel sterk de kwetsbaarheid en broosheid van ons leven. Een dom, piepklein virusje gooit ons leven omver, zaait angst en verstoort grondig de economie. Het leven valt stil. Het zijn toestanden die de kenmerken van een trauma hebben. Trauma is het gevolg van onverwachte, oncontroleerbare, ingrijpende en bedreigende gebeurtenissen. De Amerikaanse psychologe Ronnie Janoff-Bullman spreekt bij trauma van shattered assumptions: we hebben allemaal vooronderstellingen over het leven en die vallen bij een trauma in duigen. Ze noemt drie basisaannames: de wereld is welwillend, de wereld is betekenisvol en begrijpbaar, en tenslotte: ik ben respectabel, waardig en competent. De Nederlandse psycholoog Ruard Ganzevoort noemt deze drie gedachtes expliciet zinvragen. Het trauma blaast deze fundamenten weg. Ons gevoel van onkwetsbaarheid wordt teniet gedaan. Dit is heel bedreigend. Ons zingevingssysteem kraakt en dreigt in te storten. De storm van coronaberichten creëert een indringend gevoel van oncontroleerbaarheid. Velen zoeken naar geruststelling zodat alles weer ‘in orde’ is, maar de informatie maakt hen nog banger. Het gaat hier om meer dan angst voor onze gezondheid: de zin van het leven zelf wordt in vraag gesteld.

Die crisis doet het beste en het slechtste in ons bovenkomen. Denk aan hamsteren, duwen, trekken, foefelen met mondmaskers. De ander kan ons besmetten en wordt potentieel onze vijand. Ook al gemerkt dat je wantrouwig wordt als iemand te dicht in je buurt komt? Dat je vervolgens panisch je handen gaat wassen? In de huidige context zeer verstandig, maar ook akelig. Sommigen voelen ondergrondse boosheid op mensen die zo nodig moesten gaan skiën en onbedoeld het virus meebrachten. En wat te denken van mensen die toch nog doodleuk dansfeestjes houden? En de ultieme horror – laat ons hopen dat die nooit werkelijkheid wordt: de strijd om het beademingstoestel, wie nog wel en wie niet?

Daarnaast zien we hartverwarmende acties opbloeien. Burgers zijn solidair en ontdekken hun verantwoordelijkheid voor kwetsbare anderen en gewoon voor elkaar. Denk aan de ontroerende balkonscènes in Brussel, Parijs, Madrid, Rome, Milaan… van mensen die samen muziek maken en zingen. Denk aan de vele initiatieven voor bewoners van WZC’s. De sociale media worden plots een haven van hoop en bemoediging. Onder de hashtag #samentegencorona ontdekken we wat psychiater Dirk De Wachter – in het spoor van Levinas – zo graag de kleine goedheid noemt.

Wie is de mens en wat is hij waard? Maar nog meer en beter vandaag: wat kunnen we voor elkaar betekenen?

Tussen angst en hoop leven, dat zal nog minstens enkele maanden duren. Eigenlijk is het een verdichting van het leven zelf en de kern van alle zinvragen. Wie is de mens en wat is hij waard? Maar nog meer en beter vandaag: wat kunnen we voor elkaar betekenen? Onze existentie zelf staat op het spel. Veel theorieën of antwoorden hebben we niet. En blijkbaar houden we ons daar steeds minder mee bezig. Zingeving vertaalt zich steeds meer in verbonden zijn en je inzetten voor elkaar.

De nieuwe religieuze figuur van onze tijd is precies die verbondenheid. Ja, ik gebruik het woord ‘religieus’. Vandaag spelen namelijk religieuze oerthema’s: angst, kwetsbaarheid, eindigheid en hoe we daarmee omgaan. Vandaag misschien minder door te bidden, en misschien des te meer door naar solidariteit en verbondenheid te zoeken. Met onze eigen balkonrituelen van muziek en applaus. Met dankbaarheid voor de inzet van het zorgpersoneel. Door zelf te vragen om een lockdown. Door onze verantwoordelijkheid voor onszelf en de ander op te nemen. Door mondmaskers te naaien.

Geld is er altijd wel te vinden, mensenlevens zijn uniek.

Zelfs regeringen zetten hun budgettaire orthodoxie opzij omdat ze inzien dat economie ‘maar’ economie is. Geld is er altijd wel te vinden, mensenlevens zijn uniek. In de quarantaine ontdekken we de waarde van de ander, ook al is het op afstand. We ervaren de mogelijke kracht van stilte en rust. Tegelijk beseffen we dat dit deze rust bitter kan zijn voor wie geen beschermd statuut heeft. Deze concrete manieren van zingeving tonen hoe wij als mens een enorme veerkracht en goedheid in ons dragen.

Natuurlijk zijn er haken en ogen aan die solidariteit. De situatie van daklozen, asielzoekers en transmigranten is zowel onmenselijk als een tijdbom. Velen praten in deze coronatijden liever niet over de stroom vluchtelingen aan de Griekse grens. We moeten oppassen dat we onze solidariteit niet beperken tot onze eigen mensen, maar die breder zien. Op dit moment kunnen we die taak er misschien niet echt bij hebben. Maar laten we onszelf in een later stadium uitdagen om die solidariteit tot een gewoonte te maken.

Her en der hoor je de kritische vraag: wat hierna? Want ja, lieve lezer, ook deze crisis gaat voorbij. Zullen we in gedachten houden hoe we ons vandaag voelden? Hoe we plots nederiger werden? Gaan we die solidariteit handhaven? Een nieuwsoortige economie zoeken? Of wordt het recessie, deglobalisering en nationalisering? Dat laatste is wat onder andere politicoloog en VUB-professor Jonathan Holslag suggereert. Hij ziet nu al rivaliteit en egoïsme tussen de staten en vreest dat die alleen maar erger zullen worden. Beide scenario’s zijn mogelijk, maar laat ons vooral onthouden: deze situatie biedt kansen tot verandering. We worden brutaal geconfronteerd met basale zinvragen over leven, dood en verbondenheid. Daarom kunnen we ook een stap zetten naar een andere manier van omgaan met onszelf en de wereld. Of dat zal lukken? Dat hangt helemaal van onszelf af.

Tekst: Johan Van der Vloet
Coverfoto © éénVandaag – Avrotros

Boeiend artikel? Help ons zin te geven en te delen

 Dank je wel!

 

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Gelieve je opmerking in te voeren!
Geef je naam hier op

1,097FansLike

Blijf op de hoogte

Schrijf je nu in voor onze spetterende nieuwsbrief.

Lees ook!

Leven met een niet-aangeboren hersenletsel: eerst zelf patiënt, nu coach voor anderen

0
Gunther Ritsmans (43) uit Leuven kreeg in 2017 tijdens een sportevenement een hersenbloeding, met een Niet-Aangeboren Hersenletsel (NAH) als gevolg. Na een lange revalidatie...

Rabbi ‘Lord’ Jonathan Sacks: ‘Als de mens zijn vrijheid wil bewaren, moet hij zelf...

0
De vakantie-exodus komt dan toch op gang. ‘Exodus’ gebruiken we in onze dagelijkse taal voor een grote uittocht. Voor de joden verwijst Exodus naar...

Communicatie-expert Jan Callebaut: ‘Zware crisisomstandigheden roepen om verbindend leiderschap en precies dàt missen we...

0
Echt luisteren naar mensen, naar hun verlangens en angsten. Dat is wat Vlaanderens bekendste communicatiespecialist en marktonderzoeker Jan Callebaut in zijn werk voor bedrijven...

Geen rozen zonder doornen: wat ik leerde van palliatieve patiënten

0
Patiënten die op haar palliatieve zorgeenheid aankwamen, leerden verpleegkundige en pastor Wies Beckers wijze levenslessen ... Lieve mensen, Geen rozen zonder doornen. Dat kon ik meermaals...

De grootsheid van de ‘kleine goedheid’

0
April 2020: covid-19 houdt lelijk huis, de ziekenhuizen staan onder hoogspanning. Hoofdpastor Martijn Steegen van de UZ Leuven maakt zich grote zorgen. Alle kaders...

Dineren in het donker en andere verb(l)indende initiatieven

0
Als we honger hebben, weten we dat we moeten eten. Omgaan met onze psychologische noden is een ander paar mouwen. De lockdown heeft dat...

Keramiek op tafel: boek je privé-tentoonstelling!

0
Wat doe je als kunstenares wanneer je je werk niet meer mag tentoonstellen wegens de lockdown? Keramiekkunstenares Mien De Winter bleef niet bij de...

Meest Gelezen

Lisbeth Imbo: ‘Ontmoetingen waarin mensen zich in hun kwetsbaarheid tonen, koester ik’

0
Ze wilde topadvocate worden - ‘assisenpleitster op leven en dood!’ - maar het werd journaliste. Niet toevallig...

Directeur zorg Greet Bonner: ‘Ik wil mensen met een handicap een plek geven in de wereld’

0
‘We hebben een afspraak met Greet Bonner,’ melden we aan de receptie. ‘Je zult haar horen aankomen,’...

Minister van Justitie Koen Geens: ‘Zijn waar je bent, is één van de moeilijkste en waardevolste lessen’

0
Het is kort na de val van de regering en dus hangt er verkiezingskoorts in de lucht....