Wim imiteert Toon: ‘Humor mag nooit mensen kwetsen.’

0
23
© Wim Corbeel

Op zijn tiende verjaardag kreeg Wim Corbeel van zijn ouders Toon Hermans’ ‘One man show’ uit 1980 cadeau. Fast forward naar 2022: op zaterdagavond 15 oktober staat Wim voor het eerst met een theatervoorstelling in het cultureel centrum van Kraainem. Onder het motto ‘Wim imiteert Toon’ brengt hij sketches van een van de grootste Nederlandse cabaretiers ooit: ‘Ik kijk naar hem op, omdat hij nooit wilde dat humor mensen zou kwetsen en omdat hij prachtige gebeden schreef.’ Ontdek hier alvast de promovideo en bestel meteen je tickets!

Wim Corbeel is parochie-assistent in het Oosten van het Vicariaat Brussel en maakt interviews voor de podcast op Kerknet. In zijn vrije tijd begeleidt hij fietstochten rond Brussels Airport en schrijft hij.

Je imiteert Toon Hermans al 40 jaar. Vanwaar jouw fascinatie voor hem?

Op mijn tiende verjaardag kreeg ik van mijn ouders Toon Hermans’ ‘One man show’ uit 1980 cadeau. Ik vond die ontzettend grappig. Zijn mopjes verstond ik niet allemaal, maar de atmosfeer in de zaal was heel plezant! Ontelbare keren draaide ik dat bandje … Ik heb een sterk auditief geheugen en daardoor kon ik hem na een tijdje navertellen. Mijn eerste optreden gaf ik in de keuken voor mijn moeder. Zij vond dat ik dat best goed deed. Een andere keer waren mijn vrienden mijn publiek; ook zij konden mijn imitatie wel smaken.

Tijdens mijn optreden lachte een van de studenten hilarisch en dat zorgde voor een geweldige sfeer.

In het middelbaar was mijn leerkracht Engels een grote fan van Toon Hermans. Toen hij wist van mijn fascinatie voor de Nederlandse cabaretier besteedde hij regelmatig maar de helft van de les aan de leerstof, tijdens de andere helft mocht ik optreden. Zo kwamen ook mijn medeleerlingen in contact met die grote meneer. Meestal kreeg ik positieve reacties. Een van de meest memorabele momenten uit mijn Leuvense studententijd was het kerstfeest. Tijdens mijn optreden lachte een van de studenten hilarisch en dat zorgde voor een geweldige sfeer. Heerlijk gewoon! Later vroegen vrienden me om hun trouwfeest op te vrolijken met de sketches.

Vorig jaar, op 20 oktober, werd ik vijftig. Mijn vrouw Gabrielle en ik brainstormden hoe we die speciale verjaardag het best konden vieren. Liefst op een andere manier dan met een klassiek diner onder vrienden. Zij kwam met het idee om iets met mijn imitatietalent te doen. Top!

Van je fascinatie voor Toon Hermans naar zelf op een podium staan is een hele stap. Hoe kom je daarbij?

Mijn dichtste vrienden kennen de meeste van mijn sketches intussen natuurlijk al. Ik wilde graag andere mensen mee laten genieten van deze bijzondere man. En dus heb ik m’n stoute schoenen aangetrokken en zocht ik contact met het cultureel centrum van Kraainem. Ik ben in die gemeente opgegroeid en als oud-inwoner is het toch wel bijzonder om daar op te treden.

Je zal niet alleen op het podium staan…

Nee, dat wilde ik niet. In zijn shows wisselt Toon Hermans zijn sketches af met muziek. En dus vroeg ik aan mijn vrienden en mijn vrouw of ze wilden meedoen. Zij zorgen voor de muzikale gastoptredens. En dat is beter ook, anders zou het publiek misschien massaal de zaal ontvluchten (lacht).

Hoe bereid je je voor op de uitvoering? Heb je een zang- of dictieleerkracht?

Eigenlijk niet. Wel ben ik sinds het middelbaar veel met voordracht bezig en heb ik een tiental jaren voor Radio Spes gewerkt. Beroepshalve was ik dus veel met uitspraak en articulatie bezig. In een compleet ander dialect iets brengen is natuurlijk een behoorlijke uitdaging! Toon Hermans spreekt een totaal ander Nederlands dan wij hier in Vlaanderen gewend zijn.

Zelf beschouw ik mijn auditief geheugen als mijn beste coach. Sinds corona heb ik mezelf opgelegd om twee keer per dag een half uurtje te wandelen. Tijdens die pauzes herhaal ik de sketches tot ik ze uit het hoofd ken. Voor de rest geef ik het uit handen. Ik merk wel hoe de mensen zullen reageren. Ik ben sowieso al blij met de ervaring, hoe die ook loopt. Mensen iets bijbrengen, is helemaal mijn ding, of het nu is door hen aan het lachen te brengen als animator of door hen iets te leren als begeleider van fietstochten.

Hoe belangrijk is humor voor jou?

Humor is altijd een van de rode draden in mijn leven geweest. Het is misschien een talent van mij, maar het is zeker een levenshouding. Ik doe mensen graag lachen, ook al word je daarin met de jaren volwassener. Ik heb geleerd dat je moeilijke en triestige momenten niet zomaar kan weglachen. Ik probeerde dat wel, maar gevoelens van verdriet en opstandigheid moet je in jezelf toelaten. Anders riskeer je dat je niet verwerkt wat er gebeurde.

moeilijke en triestige momenten kan je niet zomaar weglachen.

Dat waardeer ik aan Toon Hermans: naast zijn bijzonder grappige sketches en liedjes creëerde hij ook momenten met meer diepgang. Een paar van die momentjes bouw ikzelf ook in de voorstelling in, bijvoorbeeld door enkele van zijn versjes voor te dragen. In dat verband heb ik een heel tof contact met de erven van Toon Hermans. Ze hebben me echt bemoedigd en aangemoedigd.

Je suggereert dat humor een bepaalde grens heeft: je moet niet proberen om alle moeilijkheden via die weg op te lossen. Jouw vrouw Gabrielle is pastor in een woonzorgcentrum. Is die veranderde houding aan haar te danken? Of is het eerder een rijpingsproces in jezelf geweest?

Ik denk beide. De ervaring dat je gevoelens soms moet toelaten in plaats van weg te lachen, had ik vroeger al. Als je gehuwd bent, leer je natuurlijk veel van elkaar. Gabrielle heeft een uitstekend gevoel voor humor, maar tegelijk had ze tijdens de coronatijd heel heftige ervaringen in het woonzorgcentrum. Daar sta je samen wel even bij stil …

Van mijn vrouw Gabrielle heb ik geleerd dat ik niet altijd de animator moet spelen.

Daarnaast heb ik in december 2020 mijn vader verloren na een lange, slepende en heftige ziekte van Parkinson. Je ziet die aftakeling gebeuren en dat raakt je diep. Van Gabrielle heb ik geleerd dat ik niet altijd de animator moet spelen. Ik had weleens die neiging bij vrienden. Bij mij kwam dat vaak spontaan op en zij waardeerden het als ik hen met grapjes wilde opfleuren wanneer ze het moeilijk hadden. En toch had ik soms het – onterechte – gevoel dat ik grappig moést zijn. Gabrielle leerde me dat ik gewoon mezelf mocht zijn. ‘Bij mij hoef je niet de animator te zijn,’ zei ze. Daarvoor ben ik haar zeer dankbaar.

Is jouw emotionele palet dankzij jouw vrouw ruimer geworden?

Ik had al een rijk pallet, een regenboog aan emotionele kleuren, maar de tussenkleuren en nuanceringen ontvouwen zich pas wanneer je ouder wordt. En als je een innige relatie met iemand hebt, zoals met je vrouw, dan raken haar verdriet en haar zorgen jou natuurlijk ook. Gabrielle is afkomstig van Nieuw-Zeeland. Toen we nog geen jaar samen waren, kreeg ze bericht dat haar mama’s gezondheid snel achteruit ging. Die was al een tijdje ziek en dus vertrok Gabrielle naar huis, die keer nog zonder mij. Een maand later vertelde haar zus dat hun mama overleden was.

Het verdriet van Gabrielle raakte me zeer diep. Ik regelde met mijn werkgever dat ik haar kon vergezellen naar de begrafenis, aan de andere kant van de wereld. Ik heb daar een heel fijn contact en een diepe band met haar familie en vrienden kunnen opbouwen, ‘dankzij’ dat verdrietige gebeuren. Gabrielle is heel gedreven in alles wat ze doet. Ik was bezorgd of ze wel de nodige tijd zou nemen om met haar verdriet om te gaan. Om in de beeldspraak van daarnet te blijven: ik denk dat mijn empathisch vermogen dankzij Gabrielle een voller kleurvlak is geworden.

Hebben die diepere ervaringen voor jou ook met spiritualiteit te maken? Of is dat een brug te ver?

Nee, zeker niet, ik zou zelfs zeggen: in tegendeel, het heeft er fundamenteel mee te maken. Op moeilijke momenten heb ik geleerd dat je heel veel uit handen moet geven. Met vallen en opstaan leer ik dat ik kan terugvallen op een God die ons meedraagt. Ook al voel je dat niet altijd heel sterk, toch is dat zeer helpend.

Op moeilijke momenten moet je heel veel uit handen geven.

In de psalmen herken ik bijvoorbeeld mijn eigen gevoelens van onmacht en vertwijfeling. Zelfs al sta je met velen rondom iemand die een moeilijke periode te doorkruisen heeft, dan nog blijft het zwaar voor die persoon. Dan mogen voelen dat er Iemand hoger is die niet alles kan en zal oplossen, maar Die ons wel draagt, geeft heel veel kracht. Ik kan me voorstellen dat dat moeilijk te begrijpen is voor iemand die dat niet gelooft …

Zie je een link tussen spiritualiteit en humor?

Absoluut! Ik was enorm blij toen paus Franciscus in zijn brief Evangelii Gaudium van 2013 schreef dat vrolijkheid en humor een belangrijke plaats in het leven van christenen zouden moeten innemen. Dat is wel een statement! Geloof en humor zijn echt verbonden, ook al kan je niet op commando vrolijk zijn. Maar Jezus had bijvoorbeeld heel wat humor.

Waar zie jij die humor bij Jezus?

Ik denk aan ‘The Chosen’, de tv-serie over het leven van Jezus. Het is een Amerikaanse productie die volledig via crowdfunding tot stand kwam. Zowel katholieken, protestanten als joden hebben eraan meegewerkt. De makers blijven zo dicht mogelijk bij de grondtekst van de evangelies. Zij schetsen Jezus als een man met humor.

Ik denk bijvoorbeeld aan een passage waarin een van de leerlingen onhandig uit de hoek komt. De anderen vragen aan Jezus: ‘Kun je er niet voor zorgen dat die wat handiger wordt?’ Waarop Jezus antwoordt: ‘Er zijn dingen die zelfs ik niet kan!’ Humor moet je de juiste plaats geven in je geloof. Soms komt het kruis op je weg en is er ernst nodig. Maar vaak verlang ik ernaar dat er meer humor in het leven van de geloofsgemeenschappen zou zijn.

Waarom vind je humor zo belangrijk?

Humor helpt relativeren. Relativeren en relatie liggen dicht bij elkaar. Voor mij heeft humor te maken met geloven dat er een God is die ons oneindig bemint. Dat is echt iets om vreugdevol over te zijn!

Zie je een verschil tussen humor en vreugde?

Jazeker. Ik denk dat humor een van de veruitwendigingen van vreugde is. Je kan vreugde op zoveel verschillende manieren uiten, bijvoorbeeld door te lachen en te dansen, maar ook door gek te doen. Vreugde is een gevoel vanuit een diep besef van iets wat je vreugde geeft. Bijvoorbeeld ‘God ziet mij graag’, of ‘ik heb een fantastische job’, of ‘ik heb een geweldige vrouw en kinderen’. Soms is het een stille vreugde, soms net uitbundig. Humor kan daarvan een uiting zijn, maar doet soms nog net iets meer.

Hoe zie jij die extra dimensie in humor?

Wel, als ik bij vrienden ben en ik kom humoristisch uit de hoek, merk ik soms hoe mensen die er eerst wat beteuterd bij zaten, een aarzelend lachje laten zien. Dat is dan toch al een klein stapje. Die persoon heeft gedurende enkele seconden een gevoel van bevrijding ervaren. Hier zie ik een fundamentele gelijkenis tussen ons christelijk geloof en humor. Geen van beide wil de moeilijkheden van het leven teniet doen, maar wel de vreugde het laatste woord geven.

Is er dan ook geen link tussen humor en dankbaarheid?

Die zag ik niet onmiddellijk maar als ik verder nadenk toch wel. Als ik mensen kan doen lachen, ervaar ik dankbaarheid: ‘Bedankt God, dat dit talent dat U mij gegeven hebt hier wat vruchten draagt.’ Dankzij humor kan deze persoon nu een beetje vreugde ervaren. En die ander zien lachen – of dat nu met een glimlach of een schaterlach is – maakt mij blij.

Dankzij humor kan deze persoon nu een beetje vreugde ervaren.

Dat zijn misschien grote woorden, maar zo voel ik het echt aan. Net omdat ik zo graag die vreugde zie, had ik ook lang de neiging om zoveel mogelijk weg te lachen, zelfs de miserie die mensen soms doormaakten. Dat lukt uiteraard niet, ook al kan humor zeer zeker een enorme kracht zijn.

Als je met ‘Wim imiteert Toon’ op de planken gaat staan, wat wil je dan bereiken?

Ik hoop dat ik de mensen hartelijk kan doen lachen en hen een fijne avond kan bezorgen. Daarnaast hoop ik dat ik contact met het publiek kan creëren door af en toe heel kort iets samen met hen te doen. Ik hoop ook dat de mensen met wie ik samen op het podium sta er veel plezier aan beleven. Vooral hoop ik dat ik bij het publiek kan overbrengen wat Toon Hermans met humor bedoelde.

En wat bedoelde Toon Hermans dan met humor?

Wel, die vraag kreeg hij lang geleden van een journalist voorgeschoteld. Hij antwoordde toen in de trant van: ‘Humor doet mensen lachen, maar kwetst nooit.’ Dat vind ikzelf heel belangrijk. Zonder kritiek op hedendaagse comedians te willen geven, merk ik toch dat sommigen op de persoon spelen. Terwijl humor het echt niet nodig heeft mensen te kwetsen om grappig te zijn. Dat heeft Toon Hermans bewezen.

‘Humor doet mensen lachen, maar kwetst nooit.’

Je kunt wel spreken over dè politiek en dè kerk, anders kun je geen humor brengen. Ik heb mezelf voorgenomen om in mijn improvisaties niet te ver te gaan. Ik wil dat mensen lachen maar ook dat niemand zich geviseerd voelt.

In hoeverre ben je bezig met de woke-discussie? In dat klimaat is het geriskeerd om te lachen met mensen van kleur, van een andere afkomst, van een andere religie, geaardheid of sociale status …

Ik volg dat een beetje op het nieuws en ben daardoor wat bezorgd over onze samenleving. Ik vind dat er nog weinig gelachen mag geworden. Ik zit natuurlijk in een geprivilegieerde positie: ik imiteer Toon Hermans en ik weet dat hij in die sketches niemand viseert. Voor de rest ben ik daar niet mee bezig. Het komt spontaan niet in mij op om grapjes over minderheden of over religie te maken. Toon Hermans was een diep gelovig man. Ook ik wil religie in een positief kader ter sprake brengen.

Toon Hermans heeft inderdaad prachtige gebeden geschreven. Zijn er sommige die jou bijblijven?

Wat mij vooral aanspreekt, zowel in zijn gebeden als in zijn versjes, is zijn eenvoud. Hij kan met enkele woorden heel veel zeggen. Een concreet gebed aanhalen, kan ik niet, maar hij heeft er enkele waarin hij zich tot Maria richt. Die hebben mij ontroerd. Hij geeft me altijd de indruk dat hij een man is die zichzelf niet wil opblazen. Hij is een van de grootste Nederlandse cabaretiers, maar hij heeft daar nooit mee uitgepakt.

Waar theologen hele boeken over geschreven hebben, geeft Toon die ervaring weer in enkele woorden.

Elk jaar geeft Lannoo een scheurkalender uit met op de keerzijde van elke dag een gebed of versje. Op een daarvan schrijft Toon Hermans: ‘Ik zeg “dag God”, en God zegt “dag Toon”’. That’s it, maar dat is gewoon fantastisch. Daarin zegt hij: eigenlijk is bidden gewoon spreken met God. Daarvoor moet je uiteraard in Hem geloven, maar los daarvan komt het inderdaad daarop neer. Tegelijk spreekt God ons heel persoonlijk aan. Waar theologen hele boeken over geschreven hebben, geeft Toon die ervaring weer in enkele woorden.

Je spreekt over die eenvoud, daarstraks over vreugde en nederigheid. Dat zijn allemaal levenshoudingen. Zijn er daarnaast nog die jou dierbaar zijn?

Ik denk spontaan aan vriendschap. Ik vertelde je al dat ik vroeger soms de neiging had om alles met humor te beantwoorden. Ik heb evenzeer een periode gehad waarin ik altijd voor anderen wilde klaarstaan. Ik had een paar goede vrienden met wie ik eigenlijk geen echte vriendschap deelde. Het was eerder: zij vertelden hun problemen en ik luisterde.

Jullie verhouding was uit balans …

Ja, inderdaad. Hier zag je een andere kant van mij: niet die van de humoristische kameraad, maar van de ernstige man die luisterde, een beetje zoals een begeleider luistert naar iemand die hulp nodig heeft. Er was te weinig wederkerigheid. Vrienden moeten lief en leed delen, samen plezier maken en niet alleen moeilijkheden doorworstelen. Ik heb dat eerlijk aan die mensen verteld. Sommigen hebben toen afgehaakt, anderen hebben mijn boodschap opgepikt en hebben professionele hulp gezocht.

Vrienden moeten lief en leed delen, samen plezier maken en niet alleen moeilijkheden doorworstelen.

Daarna heb ik doorheen de jaren enkele mooie, evenwichtige vriendschappen kunnen opbouwen. Bij die mensen heb ik echt het gevoel dat ik zowel lief als leed kan delen, dat we wederkerig bij elkaar terecht kunnen. We hebben maar een paar keer per jaar contact, maar dat is steeds stevig. Evengoed vieren we oudejaar samen, in een mix van ernstige gesprekken over de maatschappij en veel plezier maken. Dat vind ik goud waard.

Het valt me op vanuit welke rust je daarover praat. Het verrast me dat je met je vroegere vrienden over dat gebrek aan balans kon praten.

Decennia later kan ik daar inderdaad rustig over spreken, maar toen was ik echt in onrust. Ik was vooral bang dat ze het zouden ontkennen, me zouden afwijzen of zeggen: wie denk je wel dat je bent? Ik heb teleurgestelde reacties had en sommigen hebben afgehaakt. Dat toonde eigenlijk dat de vriendschap niet gezond was. Anderen hebben me veel later verteld dat het goed was dat ik hen daarop wees en dat ze professionele hulp zochten.

Hoe zit het met de stress voor je theatervoorstelling?

Ik ben er absoluut zeker van dat mijn knieën wel even zullen knikken als het zover is! Maar op dit ogenblik vind ik alle voorbereidingen erg fijn. Ik vind het een zegen dat mijn vrienden mee op het podium staan. Niet alleen omdat het dan niet enkel van mij afhangt, maar vooral omdat ik hoop dat we met iedereen op het podium en achter de coulissen als team een leuke avond mogen beleven. Ik kijk op YouTube af en toe naar openluchtconcerten. Dan zie je hoe de muzikanten – ook als ze voor duizenden mensen optreden – samen veel plezier hebben. Ik hoop dat gevoel ook te mogen beleven.

Wat vind je moeilijk of lastig?

Ik denk aan drie dingen. Bepaalde sketches ga ik naar mijn hand zetten: inkorten, hertalen of combineren met andere elementen. Hoe zal het publiek daarop reageren? Als ik improviseer, moet het goed zijn en tegelijk moet het spontaan overkomen. Verder komen sommige mensen uit sympathie naar de voorstelling, maar kennen ze Toon Hermans niet. Zal deze vorm van humor hun ding zijn?

De verschillende context in Nederland en Vlaanderen houdt me ook bezig. We begrijpen niet altijd specifieke woorden of uitdrukkingen die Toon Hermans gebruikt. Daarin een balans vinden – Wat laat ik weg? Wat houd ik erin? – is niet zo vanzelfsprekend.

Zie je die aanpassingen misschien als een vorm van heiligschennis?

Haha, ja, zoiets. Ik heb enkele sketches uitgeprobeerd met mijn vrouw als testpubliek. Sommige vond ze hilarisch, andere vond ze niet grappig. Ik volg haar daar wel in. Ik heb ook minder ervaring met mimiek, terwijl dat bij Toon Hermans een essentieel element is. Als ik er m’n eigen ding kan van maken, geeft me dat meer veiligheid.

Wat heb je geleerd door met jouw theaterproject bezig te zijn?

Eerst en vooral hoeveel er bij een theatervoorstelling komt kijken. Niet te geloven welke praktische beslommeringen op je bord belanden! Denk aan catering, geluidstechniek, Sabam, zaal, … Boeiend allemaal, maar een echte eyeopener! Hoe krijgen artiesten die een paar keer per week op de planken staan dat allemaal voor elkaar? Het is niet zonder reden dat zij een managementteam hebben.

Ik heb dubbel plezier aan dit project omwille van de voorbereiding. In het bijzonder geniet ik van de promotie, zoals dit interview geven. Toen ik hoorde dat al in de eerste week na de bekendmaking mensen gereserveerd hadden, was ik geweldig blij. Culturele centra voelen namelijk nog altijd de impact van corona. Ook via facebook en andere sociale media krijg ik regelmatig fijne berichtjes.

Welke levensles trek je uit jouw onderneming?

Vooral dat ik met beide voetjes op de grond moet blijven! Op een bepaald moment vroeg ik aan mijn contactpersoon bij het cultureel centrum wat we moeten doen als de zaal uitverkocht is. Die antwoordde me realistisch: ‘Laten we even afwachten, Wim.’ Inderdaad, ik ben een nobele onbekende in de theaterwereld en het is de eerste keer dat ik dit doe. Nu denk ik: we maken sowieso plezier, met hoeveel mensen we ook zijn. Als ik speel voor een klein publiek, dan is het een one time happiness! Die rust en die nuchterheid heb ik nu wel in mij.

Hoe combineer je al jouw bezigheden?

Op professioneel vlak heb ik het praktische voordeel dat mijn jobs redelijk nine to five zijn. Voor de rest is planning cruciaal. De relatie met mijn vrouw is enorm belangrijk. Samen koken en samen eten, is voor ons echte kwaliteitstijd. Terwijl we kokerellen, praten we en delen we onze zorgen en wat ons bezighoudt.

Je eigen kleine, heilige ruimte in evenwicht brengen met kwaliteitstijd samen is nodig.

Sinds het begin van ons huwelijk hebben we overlegd wat we graag samen doen en welke ruimte we voor onze persoonlijke hobby’s willen. Je eigen kleine, heilige ruimte in evenwicht brengen met kwaliteitstijd samen is nodig. Gabrielle is intens bezig met muziek en met handwerk. Die hobby’s kan ze makkelijk plannen. Bij die van mij – fietstochten begeleiden bijvoorbeeld  – lukt dat minder omdat het aantal aanvragen varieert.

Wim als gids tijdens een fietstocht rond de luchthaven van Zaventem.

Voor de voorbereiding van mijn theatervoorstelling zal vanaf september veel meer tijd en werk gaan naar repetities en praktische afspraken met het cultureel centrum. Maar na 15 oktober hebben we een weekje verlof ingepland om rustig te landen!

Interview: Ilse Cornu
Foto’s © Wim Corbeel 

Ontdek hier de promovideo!
Wil je graag ‘Wim imiteert Toon’ meemaken? Boek hier snel je tickets!

 

Boeiend artikel? Help ons zin vinden en zin delen:

 Dank je wel!

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Please enter your comment!
Please enter your name here