woensdag, september 23, 2020

Communicatie-expert Jan Callebaut: ‘Zware crisisomstandigheden roepen om verbindend leiderschap en precies dàt missen we nu’

Echt luisteren naar mensen, naar hun verlangens en angsten. Dat is wat Vlaanderens bekendste communicatiespecialist en marktonderzoeker Jan Callebaut in zijn werk voor bedrijven en instellingen altijd als devies meegaf. Het frustreert hem dat politici, maar ook kerkelijke leiders, dat nauwelijks doen. Ze hebben wel de mond vol over wat ‘de mensen willen’, maar hun ideeën zijn niet gebaseerd op empirisch onderzoek. Voor Callebaut is dit onderzoek meer dan een ‘blik op de markt’: het draagt bij aan het zoeken naar antwoorden op existentiële vragen over leven en dood. In de coronacrisis zijn die op scherp gesteld. Meer dan ooit is er behoefte aan verbindend leiderschap, visie en daadkracht.

Het kostte hem heel wat overtuigingskracht, maar Jan introduceerde het marktonderzoek in de politiek. Als vrucht van tien jaar bevragingen schreef hij samen met politiek journalist Ivan De Vadder ‘Het DNA van Vlaanderen. Wat willen de Vlamingen écht’. Het is de eerste keer dat er zo systematisch naar het politieke bedrijf wordt gekeken. Eerder hadden we in MagaZijn een gesprek met Jan Callebaut over de laatste verkiezingen. Zijn bevindingen keren terug in dit lijvige en bijzonder goed gedocumenteerde boek.

Je hebt een indrukwekkende reeks van modellen en cijfers verzameld. Wat concludeer je daaruit?

Tussen 1999 en vandaag verloren de drie ideologisch traditionele partijen bijna de helft van hun kiezers. Die neergang is zo sterk dat de vraag rijst of we nog wel in traditionele politieke stromingen kunnen en mogen denken. Politieke partijen zijn een verouderde vorm van vereniging. Er moet iets nieuws komen dat ideologie overstijgt. Je ziet het succes van de ‘utopische partijen’: Groen, PVDA en Vlaams Belang. Groen pleit voor een wereld die reageert tegen de klimaatverandering, Vlaams Belang wil een wereld die veilig is en waar het normaal is je eigen identiteit te kunnen beleven en de PVDA wil een wereld zonder sociale ongelijkheid.

Merkwaardig is dat de Vlaming het ideeëngoed van deze partijen waardeert, maar voor de uitvoering rekent op de N-VA, een beleidspartij. De toekomst ligt volgens mij in een combinatie van Groen en de N-VA. In die samenvoeging gaan inspiratie en bestuurlijke daadkracht samen. Die koppeling is wars van ideologie, maar vertrekt vanuit de verwachtingen en noden van mensen. Of dat zal lukken, is nog maar de vraag.

Volgens jou worstelt de politiek met religie. Merkwaardig, want politici raken dat thema zelden aan …

Inderdaad, de rol van religie en zingeving is een vergeten factor in de politiek. Dat zorgt zelfs voor een schisma in de socialistische partij. Ze willen expliciet niet religieus zijn en toch staan ze voor maatschappelijke solidariteit met de onderkant. Net daar zie je heel wat moslims. Armoede en geloof zijn vaak verbonden en dat creëert spanning. CD&V wil van haar christelijk imago af. Toch vinden nog heel wat christelijke kiezers ethische vragen belangrijk. Zij botsen vaak op een te liberale benadering van die kwesties.

Bij de liberalen heb je zowel het linkse liberalisme als de strekking van de vrijmetselarij. Geloof is een latente struikelblok en splijtzwam bij hen omdat ze die thema’s geen plaats kunnen geven, terwijl die toch een rol spelen in zingeving. Religies zijn hun maatschappelijke plek verloren of nemen die nauwelijks zelf nog pro-actief in. Het is significant dat bijna niemand tijdens de coronacrisis eiste dat de erediensten opnieuw mogelijk werden.

Toch vind je dat religie iets te vertellen heeft?

In het verleden werden alle pandemieën religieus geduid vanuit straf, bevrijding, troost en hulp. Tijdens de coronacrisis blijkt religie voor de eerste keer in de geschiedenis een irrelevante factor. Dat ligt niet zozeer aan de mensen, want die hebben zeker behoefte aan zingeving. Maar de kerkelijke hiërarchie heeft zichzelf niet relevant gemaakt. Ook de politiek had weinig zingevends te melden. Er is dus een behoefte, maar geen spreekbuis.

mensen hebben zeker behoefte aan zingeving, maar er is geen spreekbuis.

Vroeger werd de angst voor de dood gesublimeerd door de hoop op eeuwig leven. Nu krijg je een soort sublimatie van de dood door het leven: sterven kan en mag niet. Dat zie je in de gezondheidszorg die ervan uitgaat dat we niet sterven. Dat zie je in de cijfers die tijdens de coronacrisis elke dag werden vrijgegeven, als een explicitering van onze angst. En dat zie je ook in de begrafenisrituelen. Vroeger vierden uitvaarten de overgang naar het eeuwige leven. Daarna celebreerden ze het voorbije leven. Vandaag zijn coronabegrafenissen een soort verbod op sterven. Tegelijk zoeken we daarin naar een nieuwe symboliek.

Op welke manier kan de coronacrisis een rol spelen in het herontdekken van onze zinbehoefte?

Het gaat hier om een existentiële crisis over leven en dood. Je ziet bijzonder veel creativiteit in de manier waarop mensen hiermee omgaan. Het is essentieel dat politieke en religieuze verantwoordelijken analyseren wat de mensen gemist hebben. Zware crisisomstandigheden roepen om verbindend leiderschap en precies dàt missen we nu. Ik zie zowel in de Kerk als in de politiek falend leiderschap. Waarschuwingen en maatregelen zijn nodig, maar onvoldoende. Mensen willen weten wat ze dan wél kunnen en mogen doen.

Zijn virologen de nieuwe leiders?

Virologen bieden hun kennis aan, politici moeten die inzichten een plaats geven in een holistisch verband. Anders worden wetenschappers de baas. De Duitse bondskanselier Merkel heeft dit beter aangepakt. Zij liet verbindend leiderschap zien. In Zweden daarentegen kreeg een viroloog met een mening die afwijkt van de gangbare wetenschap de vrije hand. Dat is zeer merkwaardig, toch?

de kiezers dromen van een maatschappij waarin syntheses tot stand komen die een antwoord zijn op hun verlangens en angsten.

Eigenlijk toont deze crisis aan dat de stellingen in ons boek kloppen: er is geen eenvormige maatschappij en daarom is een hergroepering nodig. De kiezers dromen van een maatschappij waarin syntheses tot stand komen die een antwoord zijn op hun verlangens en angsten. Die respons krijgen de burgers jammer genoeg niet. Dat patroon zien we telkens terugkomen, het gaat dus niet om een samenraapsel van feiten. Hervorming is pas mogelijk als politici werkelijk oog hebben voor de behoeften van de inwoners en als iedereen het erover eens is dat het zo niet verder kan.

Hoe zie jij het postcoronatijdperk? In de persconferentie bij de voorstelling van je nieuwe boek sprak je van gruwelijke gevolgen.

Dat is zo. De economie stort in. Mijn klanten in de autosector spreken van een omzetvermindering van 30%. Er volgt nog een enorme kater: de schuldratio zal oplopen tot 130 à 140%. Dan is er geen investeringscapaciteit voor een beleidsproject dat de economie weer aanzwengelt.

Sommigen dromen van een nieuwe economie en een andere wereld. Hoe zie jij dat?

Dat wordt lastig, ondanks de grote beloften. We moeten namelijk rekening houden met de dynamische motor die in China ligt. China was tot voor kort ‘volger’, nu lopen de Chinezen zes maanden voorop, zowel digitaal als ecologisch. Hun economie bepaalt dus het ritme.

Is dat goed of slecht nieuws voor ons?

Alles hangt af van wat hoe we met die situatie omgaan. Na de Tweede Wereldoorlog hebben we ons op Amerika gericht. Dat heeft ons welzijn en welvaart gebracht. We hebben nu een goed systeem met sociale correcties. Maar als we niet opletten, komen we in een economisch geïsoleerde wereld terecht.

We moeten absoluut de gelijkheid herstellen en zorgen voor een basissysteem dat armoede vermijdt.

Zelf vind ik dat collectieve dienstverlening nationaal moet blijven of weer moet worden. Denk aan water, transport, voedsel en zorg. Daarnaast moeten we absoluut de gelijkheid herstellen en zorgen voor een basissysteem dat armoede vermijdt. Tegelijk is het belangrijk dat we blijven uitgaan van groei. Circulaire stilstand is nooit goed. Ik zie veel heil in collectieven en corporaties; daarom ben ik geen voorstander van privatiseren of individualiseren, wel van privaat initiatief als motor van innovatie en inspiratie. Laat ons die projecten samen tot stand brengen in dialogerend respect. Nu wordt er te vaak pas nadat de beslissingen genomen zijn, gecommuniceerd met de bevolking.

Geef eens een voorbeeld?

De pensioenen! De eerste pijler van de pensioenen ontvangen we van de overheid. Maar dat wettelijk pensioen beschermt niet tegen armoede. De tweede pijler, het aanvullend pensioen voor werknemers en zelfstandigen, wordt ideologisch verguisd, maar is een potentiële investeringskracht voor de maatschappij. De derde pijler, waarbij je individueel spaart, gaat over je eigen vermogen en is dus kapitalistisch. Wat moet je dan doen? De tweede pijler uitbouwen met steun van de overheid.

De Europese Centrale Bank speelt daarin een cruciale rol. Er is ruimte voor onderhandelingen. Mario Draghi, de voorzitter van de ECB tot einde oktober 2019, heeft al heel veel geld laten bijdrukken. Daarmee vorm je corporaties die investeren in de gezondheidszorg en andere cruciale sectoren. Zo ga je de ongelijkheid tegen waar we nu op afstevenen. Kijk maar naar de beurzen: daar is de coronacrisis al voorbij. Dit is namelijk de eerste depressie waarvan je weet wanneer ze eindigt. Dat is niet het geval bij een klassieke recessie. Daarom blijft de angst nu minder lang hangen: beursspelers anticiperen op winsten. Dat is uiteraard alleen weggelegd voor de rijken en dus bevordert die tactiek de ongelijkheid. Corporatief georganiseerde pensioenfondsen geven de kans om in andere sectoren te investeren. Die profiteren dan mee. Ik denk bijvoorbeeld aan geothermie, waterbeheer en infrastructuur. Op die manier zetten we een globale investeringspolitiek op die de toegang tot werk, water en elektriciteit garandeert.

Interview: Johan Van der Vloet
Coverfoto van Jan Callebaut (l.) en Ivan De Vadder (r.) © Callebaut Collective

Lees hier het interview met Jan Callebaut over de verkiezingen.
Lees ook het dossier ‘Nieuwe economie’.

Ivan De Vadder & Jan Callebaut, Het DNA van Vlaanderen. Wat willen Vlamingen écht? uitgeverij Vrijdag, Antwerpen, 2020.

 

 

 

 

 

 

Boeiend artikel? Help ons zin te geven en te delen:

 Dank je wel!

Heb ook jij een hoopvol en zingevend verhaal? Stuur het ons via info@magazijn.community!
Wie weet, kom ook jij in het MagaZijn van de zin!

 

 

 

 

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Gelieve je opmerking in te voeren!
Geef je naam hier op

1,102FansLike

Blijf op de hoogte

Schrijf je nu in voor onze spetterende nieuwsbrief.

Lees ook!

‘Ik wil het taboe rond de dood doorbreken’

0
De Gentse oud-journaliste Eveline Coppin interviewt mensen die niet lang meer te leven hebben en geeft de essentie van hun bestaan weer in een...

Vluchtelingenkinderen op de zomerschool: ‘Ze snakken naar bescherming, steun en affectie’

0
Ik loop wat verloren in het shoppingcentrum van het Zuid, ’s morgens vroeg. Een doodse aanblik, die grijze gesloten luiken, die vanaf tien uur...

‘Corona kost ons minstens twee jaar om de ongelijkheid in het onderwijs weg te...

0
De corona-crisis heeft een diepe bres geslagen in de leerloopbaan van 1,2 miljoen Vlaamse kinderen. Ides Nicaise, hoogleraar Onderwijs en Samenleving bij de Faculteit...

Onderwijs: terug naar de essentie

0
Wat is de essentie van onderwijs? Voor Inse van Rossom - schoolbegeleider en inspecteur godsdienst bij de Salesianen van Don Bosco en bij de...

Leven met een niet-aangeboren hersenletsel: eerst zelf patiënt, nu coach voor anderen

0
Gunther Ritsmans (43) uit Leuven kreeg in 2017 tijdens een sportevenement een hersenbloeding, met een Niet-Aangeboren Hersenletsel (NAH) als gevolg. Na een lange revalidatie...

Rabbi ‘Lord’ Jonathan Sacks: ‘Als de mens zijn vrijheid wil bewaren, moet hij zelf...

0
De vakantie-exodus komt dan toch op gang. ‘Exodus’ gebruiken we in onze dagelijkse taal voor een grote uittocht. Voor de joden verwijst Exodus naar...

Communicatie-expert Jan Callebaut: ‘Zware crisisomstandigheden roepen om verbindend leiderschap en precies dàt missen we...

0
Echt luisteren naar mensen, naar hun verlangens en angsten. Dat is wat Vlaanderens bekendste communicatiespecialist en marktonderzoeker Jan Callebaut in zijn werk voor bedrijven...

Meest Gelezen

Lisbeth Imbo: ‘Ontmoetingen waarin mensen zich in hun kwetsbaarheid tonen, koester ik’

0
Ze wilde topadvocate worden - ‘assisenpleitster op leven en dood!’ - maar het werd journaliste. Niet toevallig...

Directeur zorg Greet Bonner: ‘Ik wil mensen met een handicap een plek geven in de wereld’

0
‘We hebben een afspraak met Greet Bonner,’ melden we aan de receptie. ‘Je zult haar horen aankomen,’...

Minister van Justitie Koen Geens: ‘Zijn waar je bent, is één van de moeilijkste en waardevolste lessen’

0
Het is kort na de val van de regering en dus hangt er verkiezingskoorts in de lucht....