Home Betalend Een intrigerend zwak verhaal: christenen en de verrijzenis

Een intrigerend zwak verhaal: christenen en de verrijzenis

0
Een intrigerend zwak verhaal: christenen en de verrijzenis

Vele mensen denken dat de christelijke visie op het leven na de dood gebaseerd is op het geloof in een onsterfelijke ziel. Dat klopt niet. De verrijzenis van Jezus is namelijk een ‘opstanding’ van de hele mens. Toch is het geen reanimatie of reïncarnatie. Wat is het dan wel?

Volgens de evangelies vindt de verrijzenis van Jezus plaats op de dag na de sabbat die volgt op Jezus’ kruisdood. Vrouwen trekken in de vroege ochtend van wat we later Pasen zijn gaan noemen naar het graf. Het zijn verhalen waar je je tanden op stuk bijt. De evangelisten doen geen enkele poging doen om het verhaal geloofwaardig te maken: de vrouwen zijn de eerste getuigen, terwijl hun getuigenis in de joodse wereld niet ernstig werd genomen. Het graf is leeg, wat kan wijzen op – toentertijd veel voorkomende – grafroof. De apostelen geloven het aanvankelijk zelf niet. De versies van hoe het gebeurde, lopen behoorlijk uiteen naargelang het evangelie. En toch staat dit verhaal aan de basis van het christendom.

De evangelisten doen geen enkele poging doen om het verhaal geloofwaardig te maken.

Die zwakheid kan ook overtuigend zijn. De apostelen bedenken geen sterk en stoer verhaal waarin ze zelf helden zijn die het altijd al geweten hebben en waarin een stralende, triomferende Jezus het graf doet uiteenspringen. De kracht én de zwakte van het verhaal liggen in het feit dat het spreekt over een ervaring: eerst die van de vrouwen, nadien die van de apostelen die getuigen dat ze Jezus na de verrijzenis hebben ontmoet. Dat zijn de zogenaamde verschijningsverhalen.

Ook dit kan weer bijzonder zwak klinken. Zijn die verschijningen van de Messias geen hallucinaties of illusies, geboren uit een trauma na een zwaar verlies? Dat zijn namelijk bekende verschijnselen bij rouwverwerking. Maar dergelijke hallucinaties komen pas na een tijdje op en verdwijnen ook weer. De verrijzenisverhalen daarentegen tonen duidelijk dat de volgelingen van Jezus zijn dood wel degelijk als reëel en onomkeerbaar ervaarden en dat de verschijningen vrijwel onmiddellijk na zijn sterven plaatsvonden. Ook voor de leerlingen is dat een echte ‘verrassing’, iets wat hen overkomt.

Zijn die verschijningen van de Messias geen hallucinaties of illusies, geboren uit een trauma na een zwaar verlies?

De verschijningen zijn cruciaal in het evangelie, net als in de brieven van Paulus en in de Handelingen van de Apostelen. Ze zijn de bron van het verrijzenisgeloof. Die verhalen zijn uiteraard ook literaire constructies, maar ze drukken ontegensprekelijk telkens weer uit dat de leerlingen iets ongelooflijk nieuws ervaren. Zonder deze ervaringen van de verschijningen was er geen christendom geweest. De beweging rond die merkwaardige rabbi Jeshua zou snel zijn doodgebloed. De verschijningsverhalen zijn in die zin de echte stichtingsverhalen van het christendom.

Een heel ander, nieuw lichaam

De verrijzenis van Jezus wordt algauw het model van zowel de verrijzenis van de mens als van de voorstelling van het leven na de dood. Joden zagen de verrijzenis ook als een lichamelijke gebeurtenis: de doden – toch degenen die de wil van God hebben gedaan – herrijzen en nemen hun leven weer op. Die visie zorgde voor een zekere dubbelzinnigheid rond de verrijzenis van Jezus: enerzijds kenden de leerlingen de joodse interpretatie, anderzijds verschilt hun ervaring met de verrijzenis van Jezus daar toch heel sterk van.

Met het verrezen lichaam van Jezus is iets bijzonders aan de hand: de leerlingen herkennen het (hem) namelijk niet.

Bij Jezus gaat het inderdaad ook om een lichamelijke verrijzenis, maar niet met een aards lichaam. Met het verrezen lichaam van Jezus is iets bijzonders aan de hand: de leerlingen herkennen het (hem) namelijk niet. Dat duidt op een ander soort lichamelijkheid, die Paulus ‘geestelijk’ noemt. Een geestelijk lichaam klinkt voor ons heel vreemd, maar voor joden is dat geen rare gedachte. Zij geloven namelijk niet – zoals wij met onze Griekse erfenis van dualisme dat vaak wel doen – dat ziel en lichaam bij de dood gescheiden worden en dat de ziel onsterfelijk is.

Voor joden is het geen probleem dat iemand die gestorven is een lichaam blijft behouden en dat dit ook mee verrijst. Maar dat ze Jezus na zijn verrijzenis niet herkennen, is wel merkwaardig. Die ervaring past namelijk niet in hun traditionele voorstellingen. De verrijzenis van Jezus toont hoe het leven na de dood een zijnstoestand is die helemaal anders is dan de aardse. Het is een geestelijke toestand. Tegelijk houdt die toestand nog steeds verband met hoe we hier op aarde als mens waren. Christenen geloven dus in het ‘verheerlijkte’ lichaam.

Schilderijen over de hemel en de hel zijn in die zin misleidend: ze tonen ‘aardse’ lichamen en landschappen, terwijl het leven na de dood voor christenen een herschepping is naar een totaal nieuw bestaan. Daar zijn geen tijd en ruimte zoals wij die hier kennen. Spreken over de eeuwigheid is daarom misleidend: die is geen opeenvolging van tijdsmomenten, maar een overstijgen van de tijd.

Detail uit het Laatste Oordeel van Jeroen Bosch © pixabay – rv

Hoe we hier op aarde geleefd hebben, is wel bepalend voor het hiernamaals. Dat is het beruchte ‘Laatste Oordeel’, dat vanaf de middeleeuwen een bron van angst wordt. Toch is dit oordeel in wezen iets heel positiefs: het voltooit het leven en de wereld op aarde en bant het kwade uit. Dat ligt in het verlengde van de betekenis van verrijzenis: de Nederlandse vertaling ‘opstanding’ maakt dat nog duidelijker. Je leest er het woord ‘opstand’, ‘opstaan tegen’ in. In die zin is de verrijzenis van Jezus een teken van opstand tegen de machten van kwaad en dood, een revolte tegen het cynisme van de macht. Dat zijn dood mee veroorzaakt is door zijn weigering om de Wet boven de mens te stellen, zegt ook iets over de revolutionaire kracht van zijn verrijzenis. Ze is in die zin een symbool van het failliet van de onderdrukkers.

Verrijzenis is – om het met de Franse priester en psychoanalyticus Maurice Bellet te zeggen – een hyperkritiek van alle macht en onrecht. De overwinning op de dood is voor hem de overwinning op de moord die op Jezus is gepleegd, maar die figuurlijk en letterlijk nog altijd op mensen wordt gepleegd. De verrijzenis is daarom voor christenen veel meer dan enkel een uitspraak over leven na de dood. Het gaat ook over het leven hier en nu. Overal waar kwaad en lijden worden bestreden en overwonnen, waar mensen opstaan uit pijn, depressie en verdrukking, is de verrijzenis aan het werk.

Tekst: Johan Van der Vloet
Coverfoto: engel met vrouwen aan het graf (basiliek van Avioth)© Johan Van der Vloet

Meer lezen over ‘Is Jezus echt verrezen?’, ‘Zit Hitler in de hel?’, ‘Hoe lang duurt eeuwig leven?’ Klik dan hier en bestel meteen het magabook ‘Over-leven na de dood’!

In dit magabook lees je nog veel meer: over de rauwheid van rouw, troostende rituelen, kinderen en de dood, leven met de dood of na de dood, de grote levensbeschouwingen en het leven na de dood, de verrijzenis, en verrijzenis hier en nu.

 

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Please enter your comment!
Please enter your name here