Je andere wang aanbieden?

0
139

Religies worden nogal eens geassocieerd met geweld. De geschiedenis van het christendom wordt verbonden met oorlogen en inquisitie. En dan stoot je op die zin uit het evangelie: Wanneer iemand u op de ene wang slaat, bied dan de andere aan. (Lc 6,29)

Benoît Thiran en Ariane Guibert maakten er hun levenswerk van om in het evangelie een bron van geweldloze weerbaarheid te vinden.

Het interview begint met een spelletje: tegenover elkaar gaan staan met horizontaal gestrekte armen, benen gespreid op schouderstand. En nu: elkaar omver proberen duwen! Dat lukt aardig als je je stokstijf verzet. Als je ontspannen de bewegingen van de ander meevolgt, is het heel andere koek. De kracht van geweldloze weerbaarheid ludiek gedemonstreerd …

Je bent veel sterker dan je denkt.

Benoît: ‘Als je je aangevallen voelt, word je zelf agressief. Je probeert uit alle macht weerstand te bieden, maar eigenlijk ben je dan bijzonder zwak. Je kunt zomaar uit je evenwicht gebracht worden. Als je in plaats van weerstand te bieden en je spieren aan te spannen, ontspant en als het ware meedanst met de bewegingen van de ander, dan lukt het niet om je omver te duwen. Als je ervaring opbouwt met deze manier van reageren, besef je heel snel dat je eigenlijk toch niet zo weerloos en hulpeloos bent. Je bent veel sterker dan je denkt. Je denkt dat je zwak bent als je meegaat met de bewegingen van de ander, maar eigenlijk toon je net dan je veerkracht! Dan word je steeds minder bang.’

Benoît is handelsingenieur, Ariane architect. Eind jaren tachtig, pas getrouwd, vertrokken ze voor twee jaar naar Ecuador als ontwikkelingshelpers. Uiteindelijk bleven ze er zeven jaar. Daar werden ze ruw geconfronteerd met verschillende vormen van geweld in de sloppenwijken. In 1992 kregen ze de kans deel te nemen aan een wereldontmoeting rond verzoening. Onmiddellijk begrepen ze dat dit ook hun weg was.

Slachtoffer als sleutelfiguur

Benoît: ‘Jammer genoeg lezen weinig mensen de fameuze evangeliepassage van de andere wang aanbieden op de goede manier. Ze denken dat Jezus aanraadt om je onderworpen op te stellen en vriendelijk en passief te blijven tegenover geweldenaars. Dan zul je in het hiernamaals beloond worden!’

Ariane: ‘Maar zo is het niet! Jezus is veel subversiever dan mensen denken. Jezus ontwikkelt een pedagogie die gericht is op de omvorming van een gewelddadige omgang met conflicten naar geweldloze weerbaarheid.’

Het slachtoffer is diegene die de macht heeft om de spiraal van geweld te stoppen.

_4722
Ariane Guibert: ‘Jezus is veel subversiever dan mensen denken.’
Benoît: ‘Voor de joden gold het principe oog om oog en tand om tand. Dat is al goed nieuws. Die zogenaamde Talionwet wilde het geweld indijken. Je mocht het verlies van een oog of een tand slechts wreken door de ander ook van een oog of een tand te beroven. Niet door zijn leven te nemen, bijvoorbeeld. Het moet in proportie blijven.

Ook vandaag is dat nog altijd een hele uitdaging, zelfs bij de woorden die we gebruiken. Als iemand je een verwijt maakt, is het zo verleidelijk om er zelf een behoorlijke schep bovenop te doen. Zo raak je in een opbod van scheldwoorden en de decibels stijgen navenant.

In dit kader praat Jezus dus over geweld. En Hij richt zich verwonderlijk genoeg tot het slachtoffer! Als je te maken krijgt met geweld en je bent slachtoffer, dan voel je je meestal volkomen overgeleverd aan de ander. Maar het slachtoffer is diegene die de macht heeft om de spiraal van geweld te stoppen. Dat is bijzonder goed nieuws voor het slachtoffer! Jezus zegt: Jij, slachtoffer, denkt dat je volslagen hulpeloos bent. Maar Ik zeg je, jij bent de sleutelfiguur die de zaken kan veranderen!

De andere wang aanbieden is een daad van verzet

Benoît: ‘Bij de joden was de linkerhand voorbehouden voor onreine taken. Met de binnenkant van je rechterhand kon je andere reine mensen – joden dus – aanraken. Met de buitenkant van hun rechterhand konden ze een onreine, een heiden of iemand die minder waard is dan hen, op hun plaats zetten. Door met de buitenkant van de rechterhand iemand op de rechterwang te slaan, valt het slachtoffer op de grond.

Jezus zegt niet: Blijf op je plaats liggen, wacht tot het over gaat en beweeg vooral niet! Hij zegt ook niet: Vlucht en verstop je als een bang muisje in een holletje! Als Jezus zegt: Bied je andere wang aan, dan zegt Hij eigenlijk: Sta op! Want om je andere wang te kunnen aanbieden, moet je wel eerst in je volle lengte rechtop staan en de agressor in de ogen kijken! Jezus zegt ook niet: Geef hem nu ook maar een flinke mep! Door recht te staan, laat je jezelf zien als gelijkwaardig.

_4723
Benoît Thiran: ‘Als iemand je een verwijt maakt, is het zo verleidelijk om er zelf een behoorlijke schep bovenop te doen.’
Ariane: ‘Je kiest dus voor een andere manier van reageren. De geweldenaar ziet me niet als een mens die evenveel waard is als hij. Door mijn andere wang te tonen, toon ik dat ik me bewust ben van mijn menselijkheid. Ik weiger om me zo te laten behandelen. Het is een appel op het geweten van de ander.’

Geweldloosheid kan gevaarlijk zijn

Ariane: ‘Dat is een houding die ook een gevaar inhoudt. De ander zal schrikken. Ofwel is hij verrast en aangedaan in zijn geweten en komt er een dialoog. Ofwel raakt hij zodanig geërgerd dat hij het geweld opdrijft. Als het slachtoffer geweldloos reageert en de dader verdubbelt zijn agressie, dan wordt het voor de geweldenaar moeilijker om voor zichzelf te verantwoorden dat hij zo driest te werk gaat. Als hij het slachtoffer disproportieel geweld aandoet, zal hij zich slecht voelen.’

Benoît: ‘Zelfs als hij zich niet slecht voelt, zal de omgeving vragen beginnen stellen. Op een bepaald punt wordt zijn gedrag namelijk overdreven. Gandhi en Martin Luther King spreken in dit verband over de kracht van de waarheid. De fundamentele waarheid dat je een menselijk wezen bent en dus een geweten hebt, maakt dat je niet gelijk wat kunt doen met de ander.

Die kracht van de waarheid kan ervoor zorgen dat het geweld stopt, maar ook dat het erger wordt. Ook dan hoef je nog niet te wanhopen, want dat is goed nieuws: het is de weg waarlangs het geweten zal werken. Het geweld dat eerst verborgen was, komt nu aan de oppervlakte, precies omdat het zo buitensporig wordt, zowel voor de geweldenaar zelf als voor de omgeving. De omstaanders zullen dat vanaf een bepaald punt niet meer tolereren. Misschien zal de omgeving in het begin het geweld nog rationaliseren, maar als het buitenproportioneel wordt niet meer.’

Passief blijven tegenover geweld en instorten, betekent dat het geweld van de ander je beïnvloedt.

Ariane: ‘Geweld vertelt altijd iets over de dader. Passief blijven tegenover geweld en instorten, betekent dat het geweld van de ander je beïnvloedt. Zijn geweld sluipt dus voor een stuk in jou. Ofwel blijft dat geweld in mij en vernietigt het mij psychisch of via fysieke klachten. Dan word ik zelfvernietigend. Ofwel richt ik het geweld op iemand die zwakker is dan mezelf en die ik kan controleren. Dat is het populaire verhaal dat in alle culturen circuleert: de man slaat zijn vrouw, de vrouw geeft haar kind een mep, het kind schopt de kat.’

_4710
Benoît en Ariane: ‘Geweld vertelt altijd iets over de dader.’

Bemin je vijand?

Benoît: ‘Passiviteit stopt dus het geweld zeker niet! Daartegenover stelt Jezus een andere houding voor. Hij zegt: Je hebt gehoord dat er gezegd wordt: bemin je naasten en haat je vijanden. Maar ik zeg je: bemin je vijanden en bid voor wie je vervolgen, zodat je kinderen wordt van de Vader die in de hemel is en die de zon laat opgaan over slechten en goeden en die het laat regenen over rechtvaardigen en onrechtvaardigen. (Mt 5,43-48)

Deze houding van geweldloze weerbaarheid en liefde voor de vijanden heeft een reden: kinderen van de Vader worden. Waarom? Omdat God de zon laat opgaan over iedereen. Stop dus met de wereld te verdelen tussen goeden en slechten, rechtvaardigen en onrechtvaardigen, geweldenaars en geweldlozen.

Elke keer als je de ander principieel benadert als iemand die ongelijk heeft en jezelf als iemand die transparant is, daagt de muur van het geweld op. En elke keer als je jezelf naar beneden haalt en aan de ander alle ruimte laat, kom je in de cirkel van het geweld terecht. De wereld in twee verdelen en op die manier kijken en leven, betekent dat je in een dynamiek van het geweld terecht komt. Ook al gebruik je geen fysiek geweld of verwijten en heb je zelfs een glimlach op je gezicht.’

Er gaat geen week voorbij of we worden wel op een of andere manier vijanden van elkaar.

Ariane: ‘Als Jezus ons vraagt om onze vijanden te beminnen, wil dat niet zeggen dat Hij wil dat we een golf van affectie voor hen voelen. Dat heeft er absoluut niets mee te maken. Dat is interessant, want Westerse christenen lezen deze tekst vaak zeer vlotjes. Dat komt omdat we hier niet echt te maken hebben met vijanden. Dan is het interessant om je af te vragen wie mijn vijand eigenlijk is.

Dat zijn zij die ik uitsluit uit mijn blikveld, zij van wie ik vind dat ze altijd ongelijk hebben. Dat zijn dus misschien mijn kinderen, mijn partner, mijn collega’s. Er gaat geen week voorbij of we worden wel op een of andere manier vijanden van elkaar. Zo verstaan, roept deze tekst ons dus wel degelijk elke dag op.’

Waar haal je de kracht vandaan om te kiezen voor geweldloze weerbaarheid?

Benoît: ‘In elk geval niet alleen uit empathie! Sommige mensen zijn zo vriendelijk, zo luisterbereid en zo empathisch dat ze vergeten om zelf te bestaan!’

Ariane: Ik denk aan een moeder die grote problemen had met haar tienerzoon. De vrouw was verlaten door haar man en ze wou niets liever dan dat haar zoon niets te kort kwam. Ze werkte zich uit de naad en liet haar kind in alles voorgaan.

Uiteindelijk zag ze in dat wat zijzelf ervaarde als een goede moeder zijn, eigenlijk een bijzonder gewelddadige relatie camoufleerde. Ze gaf haar zoon de macht om als een tiran met haar om te gaan. Ze was vergeten dat ook zij bestaansrecht had, dat niet alles in het kader van haar zoon hoefde te staan en dat ze hem dus mocht begrenzen.

Je hebt zowel diepe empathie nodig als assertiviteit.

Benoît: ‘Je hebt dus zowel diepe empathie nodig als assertiviteit. Als je slechts een van beide hebt, vraag je om problemen. Als de ander me aanvalt, heb ik geleerd om me te verdedigen. Als ik in geweldloze weerbaarheid ga sta, aanhoor ik wat hij mij verwijt en laat ik dat oprecht op mij inwerken. Op die manier ontwapen ik hem. Hij wil namelijk absoluut gehoord worden. Wel, dat doe ik.

Pas op, het is niet omdat ik zijn standpunt, zijn beleving en zijn waarheid aanhoor dat ik akkoord ga met wat hij zegt! Ik dans als het ware met zijn waarheid. Vele mensen schrikken hiervoor terug, omdat ze denken dat ze dan zelf niet meer mogen bestaan en alle ruimte afstaan aan de ander. Nee, dat is niet de bedoeling. Mijn beleving kan volkomen anders zijn. Het gaat erom te leren leven met mezelf en met de ander in een realiteit die vaak heel verschillend en heel moeilijk kan zijn.

Jezus heeft een zeer belangrijke leugen ontbloot: dat het geweld zou winnen!

En als de ander weigert om te luisteren?

Ariane: ‘Waarom lukt het soms niet en soms wel? Dat is een interessante vraag. Jezus heeft altijd geweigerd om in een ping-pong-spel van waarheden en beschuldigingen te stappen en de situatie te laten escaleren. Hij wou nooit geweld gebruiken of zich boven de ander te plaatsen. Hij toonde wel altijd het geweld in het hart van de ander. En net daardoor zijn ze steeds gewelddadiger geworden totdat ze Jezus uiteindelijk zelfs vermoord hebben.

Toch heeft Hij uiteindelijk een zeer belangrijke leugen ontbloot: dat het geweld zou winnen. De verrijzenis is eigenlijk de boodschap dat het geweld en de dood niét winnen. Het is de liefde die wint! Bij de verrijzenis gaat het dan niet alleen over Jezus die dood is en opstaat tot een nieuw leven. Dat blijft trouwens ten dele een heel groot mysterie.

Het gaat vooral over die dynamiek van liefde en leven. Die heeft zijn apostelen getransformeerd en die hebben die stroming op hun beurt doorgegeven. Zij hebben ontdekt dat Jezus’ dood geen einde maakte aan die dynamiek van leven en liefde. Het leven en de liefde zijn de uiteindelijke overwinnaars!’

Benoît: ‘Het evangelie van Marcus gaat over de intense ervaring dat de apostelen denken dat alles verloren is, dat niets nog zin heeft. Die geschiedenis met Jezus lijkt op het eerste zicht een mislukking. En dan ontdekken ze ineens van binnenuit dat dat niet waar is.

Integendeel: de weg die Jezus hen geleerd heeft, kunnen ze opnieuw gaan. Als ze dat doen, ervaren ze dat Hij dicht bij hen is. Die ervaring bedriegt niet. Als je in die dynamiek stapt, merk je dat het de volledige waarheid is. Ook vandaag nog verandert deze weg het leven van miljoenen mensen grondig. Wat niet wil zeggen dat het een garantie is tegen risico en lijden!’

Benoît en Ariane geven vorming rond geweldloze weerbaarheid en schreven er verschillende boeken over. Bezoek hun website voor meer informatie.

Interview: Ilse Cornu en Johan Van der Vloet
Foto’s © Johan Van der Vloet

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Please enter your comment!
Please enter your name here